CASUÏSTIEK
HERKENBARE SITUATIES
ECHTE GESPREKKEN
Soms begint een goed gesprek met een situatie
die nét even schuurt.
Onze voorstellingen zijn gebaseerd op herkenbare situaties uit de dagelijkse zorgpraktijk. We werken met 12 basiscasussen, die we aanpassen aan uw organisatie en vraagstuk. Met humor, herkenning en interactie maken we thema’s bespreekbaar en onderzoeken we samen wat er anders kan.
Psychogeriatrie
‘Zo ís mijn moeder niet!'
Mevrouw Rustenburg woont sinds drie maanden op de PG-afdeling. Bij de intake zijn met haar dochter Hanneke allerlei persoonlijke wensen besproken. Tijdens een bezoek treft Hanneke haar moeder onder de vla aan, met haar vest verkeerd om. Ze ziet haar moeder achteruitgaan en reageert woedend: is dit de goede zorg die haar beloofd is?
Verdieping in het spel
- Omgaan met boosheid waar ook verdriet, schuldgevoel en verlies onder liggen.
- Hoe reageer je als familie de zorg verantwoordelijk houdt voor de achteruitgang bij dementie?
- Welke verwachtingen wek je tijdens een intake — en welke beloften kun je werkelijk waarmaken?
- Persoonsgerichte zorg versus de dagelijkse realiteit van een afdeling.
- De positie van de zorgprofessional in de relatie tussen bewoner en familie.
ziekenhuis /dialyse
‘Hé trut wie z'n vocht is het eigenlijk?!’
Boris komt drie keer per week naar de dialyseafdeling. Hij houdt zich niet altijd aan zijn vochtbeperking en komt na het weekend met vier kilo extra op de weegschaal. Verpleegkundige Mariëtte reageert belerend en legt de verantwoordelijkheid nadrukkelijk bij hem. Boris wordt boos en verzet zich tegen de behandeling. Als hij later weigert zich door de minder ervaren Anneke te laten prikken, loopt de spanning verder op. Hoe bied je persoonsgerichte zorg aan iemand die zelf weinig respectvol met zijn zorgverleners omgaat?
Verdieping in het spel
- Omgaan met boosheid en verbaal agressief gedrag zonder de zorgrelatie uit het oog te verliezen.
- Persoonsgerichte zorg versus een technische, protocollaire en belerende benadering.
- Wat betekenen eigen regie, verantwoordelijkheid en respect bij een patiënt die zich verzet tegen behandeling?
- Hoe kijk je verder dan ‘de lastige patiënt’ en krijg je oog voor zijn leefwereld en de betekenis van chronisch ziek zijn?
- Feedback geven en ontvangen tussen een ervaren en minder ervaren verpleegkundige: hoe veilig en open is de afdelingscultuur?
SAMENWERKING TUSSEN DISCIPLINES
‘Ik dacht dat jij dat zou regelen’
Mevrouw De Boer gaat de laatste weken zichtbaar achteruit. Verzorgende Kim maakt zich zorgen en bespreekt dit met de verpleegkundige. Die heeft haar zorgen doorgegeven aan de arts. De arts denkt dat het team de situatie met de familie bespreekt. Ondertussen gaat iedereen ervan uit dat iemand anders de regie heeft. Wanneer de dochter van mevrouw De Boer vraagt wat er nu eigenlijk gaat gebeuren, blijkt dat niemand het gesprek heeft gevoerd.
Hoe zorg je dat informatie niet alleen wordt doorgegeven, maar dat ook duidelijk is wie verantwoordelijkheid neemt?
Verdieping
- Samenwerken en communiceren tussen verschillende disciplines.
- Duidelijkheid over rollen, verantwoordelijkheden en regie.
- Voorkomen dat belangrijke informatie blijft hangen in overdrachten.
- Elkaar aanspreken en doorvragen als afspraken niet duidelijk zijn.
- Omgaan met verschillen in deskundigheid, positie en hiërarchie binnen een zorgteam.
Ouderenzorg
‘De lastige mevrouw
Het is druk. Mevrouw Schimmel blijft roepen om ogenschijnlijk kleine dingen: hoe laat is het, haar veter zit los, ze wil dat iemand even blijft. Verzorgende Moniek probeert geduldig te blijven, maar er zijn meer bewoners die haar nodig hebben. Pas later blijkt waarom mevrouw zo onrustig is: het is de sterfdag van haar man.
Verdieping in het spel
- Kijken naar de behoefte achter gedrag in plaats van alleen naar het gedrag zelf.
- Belevingsgerichte zorg bij verwarring en dementie.
- Wat is goede zorg wanneer tijd en aandacht schaars zijn?
- Omgaan met een verzoek dat praktisch onmogelijk lijkt (mevrouw wil graag naar het graf van haar man 175 km verderop).
- Wanneer volg je afspraken en voorschriften strikt, en wanneer vraagt goede zorg juist om afwijken of meebewegen?
Grensoverschrijdend gedrag
‘Ach, zo bedoelt hij het niet’
Tijdens de ochtendzorg maakt meneer De Wit regelmatig seksueel getinte opmerkingen tegen verzorgende Lisa. De laatste tijd raakt hij haar ook steeds vaker aan. Lisa voelt zich er ongemakkelijk bij en bespreekt het met haar collega’s. Eén reageert: ‘Ach, zo is hij nu eenmaal. Hij bedoelt het niet verkeerd.’ Een andere collega vindt dat er wél een grens wordt overschreden. Hoe ga je om met gedrag dat misschien voortkomt uit dementie, maar voor een medewerker grensoverschrijdend voelt?
Verdieping in het spel
- Grenzen herkennen en aangeven bij verbaal, fysiek of seksueel grensoverschrijdend gedrag.
- Serieus nemen wat gedrag met een medewerker doet, ook als de cliënt het mogelijk niet bewust zo bedoelt.
- Omgaan met de spanning tussen begrip voor gedrag en de veiligheid van medewerkers.
- Elkaar als collega’s ondersteunen en samen afspraken maken over de benadering.
- Bespreken waar persoonlijke grenzen verschillen en wanneer een gezamenlijke grens nodig is.
Palliatieve zorg
‘Als de dood voor de dood'
Maaike is 59 jaar, heeft ernstig COPD en gaat snel achteruit. Ambulant begeleider Leonie wil daarom met haar praten over haar wensen rond de laatste levensfase. Maar Maaike wil niets weten van doodgaan, behandelbeperkingen of een slechte prognose. Ze klampt zich vast aan de mogelijkheid dat het toch nog beter wordt. Pas wanneer Leonie het gesprek verlegt van doodgaan naar wat voor Maaike het leven de moeite waard maakt, ontstaat er ruimte. Haar hondje Pasja blijkt daarin de sleutel. Hoe voer je een noodzakelijk gesprek met iemand die de dood het liefst volledig buiten de deur houdt?
Verdieping in het spel
- Proactieve zorgplanning: hoe bespreek je tijdig wensen en grenzen voor toekomstige zorg als iemand daar zelf nog niet aan toe lijkt te zijn?
- Aansluiten bij wat voor de patiënt van betekenis is, in plaats van alleen bij wat medisch noodzakelijk lijkt.
- Hoeveel ruimte geef je aan ontkenning en vermijding?
- Professionele grenzen bewaken wanneer een patiënt een persoonlijk en onhaalbaar beroep op je doet.
Teamdynamiek
'Lukt toch niet!'
Paula is nieuw in het team en enthousiast over een training ‘meebewegen met dementie’. Ze merkt dat een andere benadering bij bewoners effect kan hebben en wil haar ervaringen delen. Collega Nettie werkt al vijftien jaar op de afdeling en heeft veel veranderingen zien komen en gaan: ‘Gaat toch niet werken joh, volgende maand willen ze weer wat anders.’ Langzaam verdwijnt Paula’s enthousiasme.
Verdieping in het spel
- Hoe krijgt nieuwe kennis daadwerkelijk een plek op de werkvloer?
- Hoe ga je om met met ‘veranderingsmoeheid’ en cynisme zonder ervaring van collega’s weg te zetten?
- Groepsdynamiek: hoe beïnvloedt één reactie de rest van het team?
- Hoe geef je feedback geven en spreek je elkaar aan op houding en gedrag?
- Wat hebben medewerkers nodig om samen te blijven leren?
VERSTANDELIJK GEHANDICAPTENZORG
‘De gelukszoeker’
Nicky is 22, woont in een VG-instelling en heeft sinds kort een vriendje. Ze bloeit helemaal op door de relatie. Maar haar persoonlijk begeleider Eric ontdekt dat Nicky veel geld aan haar vriend uitgeeft. Als haar bewindvoerster zich ermee bemoeit, ontstaat de vraag: wordt Nicky uitgebuit, of wordt haar juist een eigen liefdesleven ontzegd?
Verdieping in het spel
- Hoe herken je financiële of seksuele uitbuiting als niet duidelijk is wat er werkelijk gebeurt?
- Hoe bescherm je een cliënt zonder haar autonomie en recht op een eigen relatie uit het oog te verliezen?
- Wanneer en hoe bespreek je intimiteit en seksualiteit met een cliënt?
- Welke rol en verantwoordelijkheid hebben begeleider en wettelijk vertegenwoordiger?
- Hoe kom je samen met de cliënt tot passende afspraken en begeleiding
ONDERWIJS / TRAININGSACTEREN
'Ik heb geen extra hulp nodig'
Tijdens een training voor instroomprofessionals oefenen deelnemers een kennismakingsgesprek met een 17-jarige aankomende student Helpende Zorg & Welzijn. Ze heeft zin in de opleiding en vindt zelf dat ze geen extra hulp nodig heeft. Toch blijkt uit het gesprek dat ze op haar vorige school ondersteuning kreeg bij het plannen, regelmatig contact had met haar mentor en baat had bij extra uitleg en een rustige werkplek. Hoe ontdek je wat een student nodig heeft om straks goed te kunnen leren én functioneren in de zorg, zonder het antwoord voor haar in te vullen?
Verdieping in de training
- Open vragen stellen en gericht doorvragen.
- Ondersteuningsbehoeften herkennen die een student zelf niet direct benoemt.
- Aansluiten bij de beleving van de student zonder aannames te doen.
- Oplossingsgerichte gespreksvaardigheden inzetten.
- Onderzoeken wat een student nodig heeft om succesvol te starten met een opleiding in de zorg.
INTIMITEIT & SEKSUALITEIT
‘Hoezo spontaan?’
Na een ernstig herseninfarct woont Jos in een zorginstelling. Zijn partner Thea bezoekt hem iedere dag. Ze missen niet alleen hun leven samen, maar ook intimiteit en seksualiteit. Privacy is lastig als zorgverleners onverwacht binnenkomen en praktische beperkingen maken vrijen ingewikkeld. Wanneer ze hun behoefte eindelijk bespreekbaar maken, schiet de verpleegkundige direct in de oplossingen. Maar is een koppelbed regelen wel waar Jos en Thea werkelijk behoefte aan hebben?
Verdieping in het spel
- Seksualiteit en intimiteit bespreekbaar maken zonder ongemak of aannames.
- Privacy en autonomie van bewoners bewaken binnen de dagelijkse zorgpraktijk.
- Oog hebben voor verlies, rouw en veranderde relaties na ziekte of blijvende beperkingen.
- Luisteren naar de behoefte achter de praktische hulpvraag, in plaats van direct oplossingen aan te dragen.
- Ondersteunen bij intimiteit met respect voor grenzen, afhankelijkheid en eigen regie.
HUISARTSENZORG
'Moeten we het daar nu over hebben?’
Ineke is 40 jaar, ongeneeslijk ziek en thuis in de laatste fase van haar leven. Haar moeder wil weten wat er nu moet gebeuren, terwijl Ineke iedere bemoeienis afhoudt. Wanneer de huisarts langskomt, komen praktische oplossingen ter sprake, maar het gesprek waar het werkelijk om draait blijft uit. Tot Ineke plotseling zegt: ‘Hou toch eens op, ik ga toch dood!’ Hoe vindt de huisarts ruimte voor een gesprek over het naderende levenseinde, wanneer patiënt en naaste daar ieder op een heel andere manier mee omgaan?
Verdieping in het spel
- Het juiste moment vinden om als huisarts over het naderende levenseinde te beginnen.
- Aansluiten bij een patiënt die het gesprek afhoudt, zonder belangrijke onderwerpen te laten liggen.
- Omgaan met verschillende behoeften van patiënt en naaste.
- Onzekerheid als huisarts durven erkennen en weten wanneer je andere deskundigheid inschakelt.
- Proactieve zorgplanning: wensen en behandelgrenzen bespreekbaar maken met behoud van de regie van de patiënt.
Ouderenzorg
‘Onverstaanbare mevrouw wil iets duidelijk maken... maar wat?’
Mevrouw Van Damme heeft gevorderde Parkinson en kan steeds moeilijker spreken. Ze piekert over haar toekomst: wat als ze verder achteruitgaat, niet meer zelfstandig naar het toilet kan of dement wordt? Ze wil hierover graag met iemand praten. De ervaren verzorgende heeft een volle ochtendplanning; juist een nieuwe collega (of leerling) neemt wél de tijd.
Verdieping in het spel
- Luisteren wanneer communicatie letterlijk én figuurlijk moeilijk is.
- Een moeilijk gesprek aangaan: wat hoort bij je rol als verzorgende of verpleegkundige?
- De spanning tussen aandacht voor één bewoner en verantwoordelijkheid voor de rest van de afdeling.
- Verschillende werkstijlen in een team en elkaar daar goed feedback op geven.
- Wat doet haast of stress op de afdeling met een kwetsbare bewoner?
Iets bespreekbaar maken?
We denken graag mee over een thema of casus binnen uw organisatie.
Neem contact op voor de mogelijkheden.