Geschiedenis van het Toetstheater


Op deze plaats beschrijven wij de 'roots' van het Toetstheater.

Het Toetstheater is ontstaan in 1994. Oprichter Hans Tenwolde, werkzaam bij de Universiteit voor Humanistiek, is op zoek naar 'dramatische illustraties' om kracht bij te zetten aan zijn onderwijs en lezingen in de wereld van ethiek. Hanneke Lagerberg, dramadocente, wordt ingeschakeld. Zij studeerde ooit af met een scriptie over Boal, de theatermaker die de methode 'simultane dramaturgie' heeft ontwikkeld. Zij verzint de naam Toetstheater. De eerste interactieve voorstelling is bij een ethiekconferentie op 17 mei in het Wilhelmina Kinderziekenhuis. Bertie van Dam speelt mee, en zal dat nog jaren doen tot einde 2013. Zij heeft samen met Hans een belangrijke basis gelegd voor de werkwijze en het eigen karakter van het Toetstheater.

Hans Tenwolde - staand in het midden- en Bertie van Dam -rechts naast hem zittend -Fotograaf Walther Walraven


De rol van Hans was die van discussieleider, in termen van Boal de 'joker'. Zelf zei hij daar het volgende over: "In de beginjaren van het Toetstheater moesten we veel leren. We waren mensen die de praktijk kenden en onzelfzuchtig wilden samenwerken op het podium, maar amateurs op theatergebied, en beginnelingen in de methode. ook mijn joker- alter-ego moest nog rijpen. Vanzelfsprekend zijn je leermeesters dan de toeschouwers (die geen toeschouwers meer zijn) en de acteurs (die ook je vrienden worden). Je leert al heel gauw dat een verkeerde zaalopstelling de beste voorbereiding kan verzieken, dat toeschouwers het niet fijn vinden om belachelijk gemaakt te worden, dat er achter elke interventie een reƫle levenservaring schuilt, dat de gecombineerde expertise van een publiek (mits tot leven gewekt) altijd indrukwekkend is..."

Nu, jaren later en vele voorstellingen verder, laat het Toetstheater zich nog steeds inspireren door de wijsheid en humor van Hans Tenwolde, die eind 2012 ziek werd en op 6 juni 2013 is overleden. Het 'bemoeitoneel' leeft voort in steeds weer nieuwe voorstellingen, met passie uitgevoerd door een professioneel team van jokers en acteurs.

Lange tijd is de 'homunculus' (Latijn voor 'mannetje') het beeldmerk geweest van het Toetstheater, en nog steeds te vinden op de Facebookpagina en op de folders van het Toetstheater. De term homunculus komt uit de psychologie en staat voor de personificatie van het bewustzijn of een interne instantie die indrukken uit de buitenwereld interpreteert en integreert. Daarbij wordt ook vaak verwezen naar Descartes die aannam dat het bewustzijn zetelde in de pijnappelklier in de hersenen. Het Toetstheater komt in haar sketches vaak op een punt waarbij het publiek uitgedaagd wordt te reflecteren op wat hier het goede is om te doen. "Tja", lijkt de homunculus te denken, "dat hangt er vanaf..."