De presentiebenadering, het zit in de genen van het Toetstheater

Terugblikkend op 25 jaar Toetstheater ( www.toetstheater.nl) komt een duidelijke rode draad in onze voorstellingen naar voren: de presentiebenadering.

Voor me ligt een programma uit 2008 van een studiedag Geriatrie in Gasthuis Zusters (GZA) te Antwerpen over de professionele grondhouding in de zorg voor oudere personen. Het Toetstheater is erbij, voorafgegaan door een lezing door prof dr Mieke Grypdonck. Bewaard gebleven is de uitgebreide documentatie van o.a. Andries Baart, met op iedere pagina gearceerde zinnen en notities in de kantlijn.

Een ‘klassieker’ uit het Toetstheater- repertoire, al uit onze beginjaren, is de sketch ‘Onverstaanbare mevrouw zoekt…ja wat? Over geduld, goede manieren, verborgen wanhoop, de grenzen van je taak, samenwerking tussen disciplines.’ Zo staat het er kort uitgelegd bij. In de acteursinstructie zijn we uitgebreider: Mevrouw Van Damme heeft ziekte van Parkinson en kan met niemand praten over haar toekomst. Ze wil zelf blijven uitmaken wat er met haar gebeurt, ook als ze verder achteruit gaat. Ze is bang dat men dan ook de belangrijke keuzes voor haar invult, zoals opname in een andere zorginstelling, enz.

De eerste fouten van onze protagonist betreffen verkeerd omgaan met het communicatieprobleem. We maken voelbaar dat de gebruikelijke ontwijkingen (negeren, overheen praten, bagatelliseren, invullen, opfleuren, afleiden, troosten, vluchten, gelijk doorverwijzen) geen van alle gepast zijn. En dan hopen we uiteraard dat het publiek zich afvraagt of mevrouw niet zomaar wat wil zeggen. De deelnemers zijn aan zet.

Een andere indringende klassieker is ‘De eerste wasbeurt’, in vele versies gespeeld, en een illustratie van de bevindingen van drs. Madeleine Timmermann, die rond 2010 vanuit de zorgethiek en de presentiebenadering onderzoek deed naar de zorg voor dementerende ouderen met behulp van video-opnamen. Haar viel op dat deze ouderen verbaal en non-verbaal hun ongenoegen over pijn, kou of angst duidelijk maken, samengevat in de kreten “au!”, “kou” en “help!”. Maar ook zag zij dat de zorgverleners onvoldoende hierop reageren. Zorgethiek en presentiebenadering blijken behulpzaam voor betere zorg. ‘Er wordt vaak gezegd dat werken in de zorg moeilijk is’, aldus Madeleine. ‘Maar stel je nou eens voor hoe het voor die ander is. Je dementeert, je weet niet meer waar je bent en als je verzorgd wordt, doet het nog pijn ook. In de dagelijkse zorg liggen kansen om de relationele afstemming tussen de verzorgende en de cliënt te verbeteren.’

En dit besef is nooit van het toneel verdwenen. In 2018 kreeg het Toetstheater de vraag van een werkgroep van Wij zijn MIND om een product te maken “waarmee we kunnen uitleggen wat relationele zorg is, wat het belang is en hoe je het doet. Omdat het zo moeilijk is om ‘taal’ te vinden voor deze zorg. Want goede zorg begint met de relatie. Dat horen we van patiënten en naasten, maar weten we ook uit onderzoek. Relationele zorg is een kritische succesfactor in de zorg. Familie en cliënten ervaren de bejegening, de ‘klik’ als een belangrijk element bij zorgverlening.”

‘Ik zou willen dat mijn behandelaar rustig met me meekijkt wat er nu precies aan de hand is, onderzoekt of er logica zit in mijn ontwikkeling, de tijd neemt om te ontdekken hoe ik in elkaar steek als persoon, hoe ik omga met tegenslagen, luistert en vráágt. “

Telkens weer, door al die jaren heen, dit streven om kwetsbaarheid ernstig te nemen, een pleidooi voor relatiegericht werken, het spreekt mij aan. Met de deskundigheid groeit de bescheidenheid. Het soms niet weten, en op het spoor komen van wat er voor de ander op het spel staat: verlangens, angst, hoop. Soms is er helemaal geen oplossing. Onmacht (‘we kunnen niets meer doen’) laat zich herdefiniëren tot iets dat er alles toe doet in de gegeven omstandigheden, namelijk de ander niet alleen laten, er voor de ander zijn.

Vaag? Zeker niet! In dagelijkse situaties zijn er zoveel momenten die om een (re)actie vragen: Wat doe je, wat doe je niet? Wat zeg je? Wat zeg je niet? Overal liggen kansen om goede zorg te (blijven) verlenen vanuit de vraag ‘Wie kan ik voor jou zijn?’

Ik (Enny) ben er, als eerste contactpersoon en joker/discussieleider, trots op dat het Toetstheater telkens weer gevonden wordt. Onze oprichter Hans Tenwolde zei altijd: “we gaan door zolang het nodig is.” We hebben een lange adem. Komt goed Hans.

Lees meer op www.toetstheater.nl

Voor boekingen neem contact op met Enny Keiren info@toetstheater.nl of info@ennykeiren.nl

25 jaar Toetstheater

Het Toetstheater is al sinds 1994 een graag geziene gast op themadagen, symposia, conferenties en studiedagen, vooral in de zorgsector. De eerste interactieve voorstelling is bij een ethiekconferentie op 17 mei 1994 in het Wilhelmina Kinderziekenhuis. Wij vragen al 25 jaar aan ons publiek om ons te regisseren. Dat maakt ieder optreden tot een unieke belevenis, bloedserieus en toch om te lachen.

Omdat wij nu feest hebben geven wij één gratis optreden weg, ter waarde van € 2.000! We horen graag waarom jouw organisatie dit gratis optreden verdient!

  • Over welk onderwerp mogen we het hebben? Denk bijvoorbeeld aan dilemma’s rond eigen regie, het betrekken van naasten, omgaan met moeilijk verstaanbaar gedrag, er zijn voor de ander (presentie), of misschien iets specifieks voor jouw afdeling of organisatie?
  • Wie zitten er in de zaal (max 100 – 125 deelnemers)? Denk aan zorgpersoneel, mantelzorgers, naasten, vrijwilligers, beleidsmakers etc?
  • Het Toetstheater verzorgt geheel gratis de acteurs, de sketches en de discussieleider. Van jou verwachten we een zaal, catering en mensen die komen kijken en meedoen.
  • Het Toetstheater zou het liefst nog voor de zomer bij jullie komen optreden. Is dit haalbaar?
  • Vergeet je contactgegevens niet te vermelden.

Stuur je motivatie vóór 1 maart naar info@toetstheater.nl. Op 15 maart 2019 bellen wij de winnaar, en maken wij de uitslag bekend via social media en onze website.

Filmpjes op website Naasten In Kracht

Naasten in Kracht is er voor naasten van mensen met een psychische kwetsbaarheid. Via deze website krijg je informatie, tips, inspiratie en steun. Naasten in Kracht is een initiatief van van 9 cliënten - en familieorganisaties in de ggz. Het Toetstheater maakte samen met Rescon deze filmpjes https://naasteninkracht.nl/gesprekken-met-de-behandelaar-voorbeelden. Een fijne samenwerking!

Aanbod Interactief theater Relationele zorg GGZ, ontwikkeld in opdracht van MIND

In 2018 heeft het Toetstheater een interactieve theatervoorstelling ontwikkeld in nauwe samenwerking met de werkgroep Relationele Zorg van MIND. MIND is de koepel van patiënten- en familie-organisaties in de psychiatrie.

Mensen met een psychische kwetsbaarheid, afhankelijk van zorg vanuit de GGZ, willen een hulpverlener die naast en achter hen staat. Ook de inbreng van familie en naasten doet ertoe. Hoe vanzelfsprekend is dit in de praktijk?

Het Toetstheater onderzoekt op open en humoristische wijze ervaringen en inzichten, perspectieven en dilemma’s. Hoe versterken we de samenwerking? Wat staat er in de weg? Wat wil je veranderen? Er is werk aan de winkel voor de deelnemers in de zaal. Het Toetstheater daagt voortdurend uit tot perspectiefwisseling in de hulpverleningstriade, vanuit de vraag ‘wie kan ik voor jou zijn? ’

In drie succesvolle try outs is deze voorstelling herkenbaar en toegankelijk gebleken voor studenten, cliënten, hun naasten en behandelaars. Voor de try outs was het Toetstheater in oktober en november 2018 welkom bij 4e jaars studenten Sociaal Werk van Hogeschool Ede, op de familie- en naastendag van MIND, en tenslotte bij Lister. In het publiek waren cliënten, naasten én behandelaars vertegenwoordigd. Kijk ook eens bij de referenties op onze website www.toetstheater.nl

Hoe kan ik een optreden boeken?

Je kunt een interactieve voorstelling boeken voor de speciale projectprijs van € 1.250 excl BTW/ € 1422,50 incl BTW. Hier komen nog reiskosten bij á € 0,19 per km.

Voor dit tarief biedt het Toetstheater een voorstelling van 1,5 uur, met twee sketches die uit de try outs zijn voortgekomen. De try outs hebben een drietal sketches opgeleverd, een vierde is op komst. Er wordt ‘spelenderwijs’ doorontwikkeld:

  • Behandelaar wil voor cliënt een uitzondering maken, maar wordt door collega herinnerd aan regels en afspraken. Hoe vanzelfsprekend is het eigenlijk om buiten de kaders te denken?
  • Naaste zoekt nog naar haar plek in de triade cliënt- naaste – hulpverlener. Hoe lukt dat?
  • Overbelaste mantelzorger vindt het tijd worden om voor zichzelf te gaan zorgen. Hoe bespreek je dit in de triade cliënt,naaste en behandelaar ?

De keuze van sketches gaat in overleg. Daarbij kijken we naar: Wie komen er? Waarom wil je dit organiseren? Waar hoop je op? En uiteraard de invulling: Welke twee sketches sluiten het beste aan? Kleine aanpassingen voor beter maatwerk nemen we mee in het basistarief, voor extra wensen staat het Toetstheater open, maar zullen wij – altijd in overleg- extra tarief in rekening brengen.

Voor meer info over sketches en boekingsmogelijkheden kun je terecht bij Enny Keiren, discussieleider en front office van het Toetstheater, te bereiken via info@ennykeiren.nl of 0629129081

Toetstheater: uw regie begint al vóór de voorstelling

Bij theatergroepen wordt vaak gedacht aan entertainment, waarbij het publiek comfortabel achterover leunt. Het Toetstheater is gespecialiseerd in regietoneel, dus achterover leunen is er niet bij. Opdrachtgevers kiezen voor het Toetstheater om unieke optredens op maat.


Lees meer

Toon meer artikelen